Dysplazja stawów biodrowych u niemowląt – objawy, USG i leczenie

Staw biodrowy tworzą głowa kości udowej i panewka miednicy. W prawidłowo rozwijającym się biodrze głowa kości udowej jest stabilnie osadzona w panewce, a obie struktury dojrzewają razem. W dysplazji panewka może być zbyt płytka, staw może być niestabilny, a w bardziej nasilonych przypadkach głowa kości udowej może przemieszczać się częściowo lub całkowicie poza panewkę.

Określenie „rozwojowa” jest ważne, ponieważ nieprawidłowość może zmieniać się wraz ze wzrostem dziecka. Prawidłowa ocena na jednym etapie życia nie zastępuje kolejnych badań klinicznych, szczególnie gdy występują czynniki ryzyka.

W pierwszych miesiącach życia dysplazja może przebiegać bez wyraźnych objawów. Asymetria fałdów skórnych sama w sobie nie rozstrzyga o rozpoznaniu. Lekarz podczas badania ocenia między innymi stabilność stawów i zakres odwodzenia bioder. Po okresie noworodkowym ograniczone lub wyraźnie asymetryczne odwodzenie może być sygnałem wymagającym dalszej oceny.

Rodzice nie powinni samodzielnie wykonywać manewrów służących do oceny niestabilności biodra. Jeśli sposób poruszania nogami, asymetria lub zalecenie pediatry budzą niepokój, właściwym krokiem jest konsultacja lekarska.

Do najlepiej udokumentowanych czynników zwiększających ryzyko DDH należą położenie miednicowe w trzecim trymestrze lub poród pośladkowy, dodatni wywiad rodzinny oraz stwierdzona w badaniu klinicznym niestabilność albo inna nieprawidłowość biodra. Znaczenie ma także niejednoznaczny wynik wcześniejszego badania lub utrzymujące się wątpliwości lekarza.

Brak znanych czynników ryzyka nie wyklucza dysplazji. Z tego powodu okresowe badanie bioder pozostaje elementem oceny rozwoju niemowlęcia.

Jeżeli badanie USG jest wskazane, pierwszą miarodajną ocenę często wykonuje się około 6.–8. tygodnia życia. Bardzo wczesne USG może pokazywać fizjologiczną niedojrzałość stawu, która z czasem ustępuje, dlatego wynik z pierwszych dni życia nie zawsze zastępuje późniejszą ocenę.

Termin nie powinien być jednak ustalany wyłącznie według kalendarza. Jeżeli badanie kliniczne jest nieprawidłowe, biodro jest niestabilne albo lekarz ma inne istotne powody do niepokoju, diagnostyka i konsultacja mogą być potrzebne wcześniej. U wcześniaków termin ocenia się także w odniesieniu do wieku skorygowanego.

Podstawą jest badanie kliniczne dziecka wykonywane przez lekarza. USG pozwala ocenić budowę i położenie struktur biodra, zanim kostnienie głowy kości udowej ograniczy przydatność ultrasonografii. W późniejszym wieku lekarz może zamiast USG lub obok niego zalecić zdjęcie RTG miednicy.

Żaden pojedynczy parametr nie powinien być interpretowany w oderwaniu od wieku dziecka, badania klinicznego i czynników ryzyka. Dlatego opis USG najlepiej omawiać z lekarzem zajmującym się ortopedią dziecięcą.

U dziecka bez dodatkowych czynników ryzyka prawidłowy wynik USG i prawidłowe badanie kliniczne są bardzo uspokajające. Nie oznacza to jednak, że podczas kolejnych wizyt pediatrycznych biodra przestają być badane. Rozwojowy charakter DDH sprawia, że ocena kliniczna pozostaje ważna w następnych miesiącach.

W niektórych grupach ryzyka, szczególnie po położeniu miednicowym lub porodzie pośladkowym, specjalista może zalecić późniejszą kontrolę obrazową mimo prawidłowego wcześniejszego USG. Zakres i termin kontroli dobiera się indywidualnie.

Leczenie zależy od wieku dziecka, stabilności stawu i stopnia nieprawidłowości. Łagodne, niedojrzałe obrazy mogą wymagać jedynie obserwacji i kontroli. W wybranych przypadkach stosuje się ortezy utrzymujące biodra w bezpiecznej pozycji. Bardziej nasilone lub późno rozpoznane nieprawidłowości mogą wymagać repozycji, unieruchomienia gipsowego albo leczenia operacyjnego.

Nie każda nieprawidłowość w USG oznacza konieczność natychmiastowego leczenia. Decyzję podejmuje ortopeda dziecięcy po połączeniu obrazu USG z badaniem klinicznym.

Nie zaleca się ciasnego krępowania wyprostowanych i złączonych nóg niemowlęcia. Bezpieczne otulanie powinno pozostawiać biodrom i kolanom możliwość swobodnego zgięcia i ruchu. Nie jest to leczenie dysplazji, ale sposób pielęgnacji zgodny z naturalną pozycją bioder niemowlęcia.

Jeżeli dziecko jest leczone z powodu DDH, zasady noszenia, ubierania i pielęgnacji powinny wynikać z zaleceń prowadzącego ortopedy.

Materiał przygotowano na podstawie zaleceń i opracowań dotyczących rozwojowej dysplazji stawu biodrowego, w tym materiałów American Academy of Pediatrics, American Academy of Orthopaedic Surgeons oraz Medycyny Praktycznej. Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania dziecka ani indywidualnych zaleceń lekarza.

• American Academy of Pediatrics – Evaluation and Referral for Developmental Dysplasia of the Hip in Infants
• AAOS – Developmental Dysplasia of the Hip in Infants
• Medycyna Praktyczna – monitorowanie dzieci z czynnikami ryzyka DDH